मध्यम लोकसंख्येच्या शहरातून गर्दी वाढतेय…!

लॉक डाऊनमध्ये रोजगार ठप्प झाल्याने उपासमारीच्या भीतीने गावाकडे परतणारी गर्दी
  • औद्योगिकीकरणा अभावी खेडेगाव आणि निमशहरी भागातील कामगार, मजूर, नोकरदारवर्ग मोठ्याप्रमाणात रोजगाराच्या अपेक्षेने मोठ्या शहरात दाखल होत होता.
  • स्थानिक पातळीवर त्याला रोजगार, चांगल्या दर्जाचे शिक्षण आणि राहणीमान उपलब्ध करून देण्यात सरकारचे प्रयत्न कमी पडल्याने महानगरांकडे जाण्याचा कल वाढला होता.
  • गेल्या तीस ते पस्तीस वर्षांपासून हे प्रमाण वाढतच गेलेले दिसून आले आहे.
  • गावे रिकामी होताना दिसत होती तर महानगरांवर या गर्दीमुळे नागरी सुविधा पुरवताना अतिरिक्त ताण पडलेला दिसत होता.
  • आता कोरोना विषाणूच्या संक्रमणाच्या भीतीने सरकारने अनिश्चित काळासाठी लॉक डाऊन पुकारल्याने रोजगार ठप्प झालेला वर्ग उपासमारीच्या भीतीने आपल्या निमशहरी गावाकडे परतला आहे.
  • कोरोना महामारीच्या संसर्गाचा वेग नियंत्रणात येत नसल्याने निर्बंध घालण्याशिवाय सरकारच्या हातात सध्यातरी कोणतीच उपाययोजना दिसत नाही.
  • अश्यास्थितीत पुन्हा महानगरांकडे जाण्यास स्थलांतरित झालेला वर्ग तयार नाही.
  • एकीकडे महानगरांमधील गर्दी कमी होताना दिसत असली तरी निमशहरी गावांमधून वाढणारी ही गर्दी नियोजनाअभावी जनजीवनावर ताण निर्माण करणारी ठरत आहे.

गेल्या तीस-पस्तीस वर्षांपासून रोजगारानिमित स्थलांतरित झालेल्या मजूर, कामगार, नोकरदारांचा आपल्या मुळगावाशी असलेला संपर्क तुटलेला आहे. केवळ सणासाठी अथवा लग्नकार्याच्या समारंभासाठी गावाकडे उपस्थिती दाखविणारा हा वर्ग महानगराच्या दाटीवाटीच्या वसाहती आणि शहरी जीवनाशी पूर्णपणे रुळला होता. महानगरातून सहजतेने रोजगार मिळतो. त्याचा मोबदला देखील चांगला मिळतो. त्यामानाने गावाकडे रोजगाराची आणि त्यापासून मिळणाऱ्या मोबदल्याची शाश्वती नसल्याची त्याची पक्की खात्री झाल्याने काहीजणांनी तर मुळगावाशी असलेला संपर्क देखील कायमचा तोडलेला होता. मात्र कोरोना महामारीमुळे पुन्हा गावाकडे परतण्याची या सर्वांवर वेळ आली आहे. सुरुवातीला कोरोनाच्या पहिल्या लाटेच्यावेळी म्हणजेच मार्च-एप्रिल २०१९ च्या दरम्यान हजारोंच्या संख्येने महानगरातून गावाकडे निघालेल्या या झुंडीतूनच कोरोनाचा देखील ग्रामीणभागात शिरकाव झाला. उपजीविकेसाठी गाव सोडून गेलेले हे आपलेच लोक आहेत या भावनेतून त्यांना गावकऱ्यांनी सामावून घेतले असले तरी गेल्या १४-१५ महिन्यांपासून या शहरी संस्कृतीशी समरस झालेल्या लोकांमुळे ग्रामीण जनजीवनावर ताण पडू लागला आहे.वाढलेल्या लोकसंख्येमुळे ग्रामीण भागातील सुविधा आणि व्यवस्थेवर देखील याचा ताण पडत आहे. याबरोबरच केवळ महामारीमुळे रोजगार बंद झाला म्हणून आलेले हे लोक पुन्हा सर्वकाही सुरळीत झाले तर परत माघारी जातील. त्यामुळे गावातच राहणाऱ्या लोकांबरोबर जुळवून घेणे या शहरी बनलेल्या लोकांना अवघड होत आहे. गावाचे सरळसरळ दोन गट पडल्याचे दिसत आहे.

शहरी जीवनाची सवय झालेले लोक आता महानगराऐवजी छोट्या आणि मध्यम लोकसंख्येच्या शहरांमध्ये गर्दी करताना दिसत आहेत.

कोरोना महामारी आटोक्यात आणण्यात सध्यातरी सरकारला यश मिळत नाही. त्यामुळे महामारीचा कालावधी वाढतच चाललेला आहे. अश्यात महानगरातून गावाकडे आलेला वर्ग आता रोजगार मिळविण्यासाठी जवळपास असलेल्या छोट्या-मध्यम लोकसंख्येच्या शहरांमध्ये दिसू लागला आहे. रोजगार मिळविण्यासाठी येणाऱ्याला ही शहरे रोखू शकत नाहीत. कारण रोजगार मिळविणे हा प्रत्येकाचा अधिकार आहे. लॉक डाऊनमध्ये शिथिलता मिळाली की ही गर्दी नव्याने शहरात घुसते. त्यामुळे पुन्हा कोरोनाच्या फैलावाचा प्रश्न समोर येतो. शहरातील कोरोना संसर्ग आटोक्यात आणण्याच्या प्रयत्नाला त्यामुळेच अपयशाला सामोरे जावे लागत आहे. याबरोबरच वाढत्या लोकसंख्येमुळे पुन्हा आरोग्याचे, नागरी व्यवस्थेचे प्रश्न नव्याने तयार होत आहेत. विशेषतः भाजीविक्रीच्या व्यवसायात हे नवे चेहरे शहरात प्रवेश करून आता शहरांच्या विकसित भागातील नागरी वसाहतीमधून दिसू लागली आहेत. मध्यम लोकसंख्येच्या शहरात पारंपारिक व्यवसायाची बाजारपेठ या लोकांना रोजगार देवू शकते. शिवाय अर्थकारणाला गती देणारे लघु उद्योगही छोटे-छोटे रोजगार उपलब्ध करू शकतात. अश्या शहरांमध्ये घरजागा भाड्याने देण्याचा उत्पन्न देणारा व्यवसाय तेजीत असतो. त्यामुळे शहरात नव्याने येणाऱ्याला सहजतेने रहायला जागा देखील मिळते. सध्या हेच घडत आहे. मध्यम लोकसंख्येच्या शहरातील नव्याने वसलेल्या वसाहतीमधून भाड्याने रहायला आलेल्यांची संख्या वाढत आहे. याचा नगरप्रशासनावर देखील ताण पडतो. मात्र हा विषय हाताळायला सध्या प्रशासनाला वेळ नाही. मूळ शहरी नागरिक कितीही ओरडले तरी याविषयाकडे डोळेझाक केली जात आहे. शेवटी ‘त्या’ लोकांनी जायचं कुठे ? हा प्रश्न पुढे केला जात आहे. रोजगार बंद झाल्यावर महानगर सोडून मूळगावी परत आल्यानंतर गावात त्यांची उपजीविका होत नाही. म्हणून ते परत जवळच्या शहरात रोजगाराच्या निमित्ताने प्रवेश करतात. त्याशहराच्या नियोजन व्यवस्थेवर त्याचा ताण पडतो. पुन्हा त्या शहरातील वसाहती गर्दीने धोकादायक बनतात. रोजगार आणि शहरीकरणातून गावे ओस पडली तरी माणसा-माणसांमध्ये नवा संघर्ष तयार होतोय. सध्या त्याकडे कुणाचेच लक्ष नाहीय.

:- मुकुंद मधुकर हिंगणे.

5 Replies to “मध्यम लोकसंख्येच्या शहरातून गर्दी वाढतेय…!”

  1. रोजगार देना, लेना और arrange करना एक बड़ा challenge है। लोग ज्यादा, रोजगार कम। पढ – लिखकर सब बेकार बैठे है।

    Liked by 1 person

मुकुंद हिंगणे साठी प्रतिक्रिया लिहा उत्तर रद्द करा.

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.