माणसांचे ‘क्रिप्टोबायोसिस’ किंवा ‘क्लोनिंग’ होईल तेंव्हा….!

अलीकडे सायबेरियामध्ये २४ हजार वर्षांपासून बर्फाखाली दबलेला एक सूक्ष्मजीव नुकताच पुन्हा जिवंत झाला आहे.'बडेलॉइड रोटीफर' असे त्याचे नाव आहे. रशियन वैज्ञानिकांच्या म्हणण्यानुसार तो नुसताच जिवंत झाला नाही तर त्याने त्याचा 'क्लोन' देखील यशस्वीरीत्या तयार केला आहे. तर 'क्रिप्टोबायोसिस'अवस्थेत हजारो वर्षे जिवंत राहणाऱ्या या बहुपेशीय सुक्ष्मजीवाप्रमाणे माणूस जर 'क्रिप्टोबायोसिस' अवस्थेत पोहचू शकला आणि त्याने त्याचा जर 'क्लोन' यशस्वीरीत्या बनवला तर....वैज्ञानिक सिरियसली त्यावर संशोधन करत असतीलही पण आपण याच्याकडे 'फँटसी' म्हणून पाहिलं तर....?

जेंव्हा अस्तित्वासाठी परिस्थिती योग्य नसते तेंव्हा चयापचय तात्पुरते निलंबित करण्याची क्षमता सुक्ष्मजीवांमध्ये असते. या प्रक्रियेला ‘क्रिप्टोबायोसिस’ म्हंटले जाते. अश्या अवस्थेत हे सूक्ष्मजीव हजारो वर्षे जिवंत राहू शकतात. ही सुक्ष्मजीवशास्त्रीय व्याख्या झाली. विज्ञानापासून दूर असणाऱ्या आपल्यासारख्या सामान्य माणसाच्या भाषेत सांगायचे म्हणजे अन्न पाण्यावाचून एकाच अवस्थेत हे सूक्ष्मजीव हजारो वर्षे जिवंत राहू शकतात. माणसाला हे शक्य आहे का.? म्हणूनच मी याकडे एक ‘फँटसी’ म्हणून बघतोय. खरंच माणूस अन्न पाण्याशिवाय एकाच अवस्थेत किती दिवस जिवंत राहू शकतो..? ईश्वरप्राप्तीसाठी तपश्चर्येला बसणारे संत-महात्मे वर्षानुवर्षे जिवंत राहू शकत होते असे हिंदुधर्माच्या पुराणात आढळते. मोक्षप्राप्ती साठी आजही जैन धर्मामध्ये अशाप्रकारचे व्रत जैनमुनीकडून केले जाते. त्याला यम सल्लेखना म्हंटले जाते. मात्र अशावस्थेत ते देखील तीन-चार महिन्यांच्यावर जिवंत राहू शकत नाहीत. अर्थात ते हे व्रत मोक्षप्राप्तीसाठीच करत असतात. एकूणच मनुष्य तीन ते चार महिन्यांच्यापेक्षा जास्तकाळ जिवंत राहू शकत नाही. आता ‘क्लोनिंग’ प्रक्रियेबाबत विचार करू.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही माणसांची क्षमता वाढवेल, ती अन्य कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी संवाद साधेल. त्यासाठी लागणारी स्वतंत्र भाषा निर्माण होईल जी माणसांना कळेल,शिकता येईल. या अभ्यासातूनच वैज्ञानिकांनी सर्वात प्रथम १९९७ मध्ये एका मेंढीचे ‘क्लोन’ तयार केले होते. तिला ‘डॉली’ असे नाव दिले होते. स्कॉटलँडच्या वैज्ञानिकांनी हा प्रयोग यशस्वी केला होता. तेंव्हापासून क्लोनिंगचे तंत्रज्ञान हे ‘डॉली द शीप’ या नावाने प्रसिद्ध आहे. आता माणसाच्या क्लोनिंग तंत्रज्ञानाकडे संशोधक वळले आहेत. चीनमधील शांघाय येथील क्लोनिंग करण्याच्या संशोधन समितीने डॉ. मुमिंग पू यांच्या नेतृत्वाखाली माकडाचे क्लोनिंग केले आहे. माकडाची आणि माणसाची शरीररचना जवळपास सारखीच असल्याने आता माणसाच्या क्लोनिंगच्या संशोधनाकडे ते वळले आहेत. आता ही सगळी विज्ञानकथा समजूया. खरंच आपला क्लोनिंग तयार झाला तर…? जगात एकसारखी सात माणसे असतात या निष्कर्षाला देखील आपण मागे टाकू. मग आपल्याला ‘अलास्का’ची देखील गरज पडणार नाही. किंवा फक्त अवयवांचेच क्लोनिंग होणार असेल तर आपण आपला क्लोनिंग केलेला ‘कृत्रिम मेंदू’ सोबत घेऊनच हिंडणार का ? सहज म्हणून कल्पना करा….आपण हेल्मेट घालून मोटरबाईकवर शहराबाहेर भरधाव वेगाने चाललो आहोत. आपल्या पुढ्यात आपला क्लोन केलेला कृत्रिम मेंदू आपल्याशी इंटलक्च्युअल चॅटिंग करतोय. एव्हढ्यात ट्रॅफिक पोलीस आपली बाईक अडवतो आणि त्याचा क्लोन मेंदू आपल्या क्लोन मेंदूला विदाऊट हेल्मेटसाठी दंडाची पावती फाडतोय. किंवा अजून एक नवी कल्पना मांडतो…..समजा आपल्याला कोरोना सारख्या संसर्गजन्य आजाराने मृत्यू येतो तेंव्हा आपल्या सोबत असलेला कृत्रिम मेंदू मरेल का ? तो जर हजारो वर्षे जगणार असेल तर आपण मृत होवूनही मृत घोषित केले जाणार नाहीत. हळूहळू काही शतकानंतर या पृथ्वीवर फक्त क्लोनच राहतील. गोंधळात पडलात ना..? इट्स ओन्ली फँटसी….

:- मुकुंद मधुकर हिंगणे.

2 Replies to “माणसांचे ‘क्रिप्टोबायोसिस’ किंवा ‘क्लोनिंग’ होईल तेंव्हा….!”

prabhakar salgare साठी प्रतिक्रिया लिहा उत्तर रद्द करा.

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.