कोरोना महामारीच्या एक वर्षात आपण काय मिळवलं ?

  1. भारतात कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर पुकारण्यात आलेल्या पहिल्या ‘लॉक डाऊन’ सत्राला एक वर्ष पूर्ण झाले.
  2. जवळपास पाच सत्रांच्या या लॉक डाऊनचा कालावधी अकरा महिन्यांचा होता.
  3. अजूनही देशांतर्गत बऱ्याच ठिकाणी कोरोनाचा फैलाव नियंत्रणात आणण्यासाठी ‘लॉक डाऊन’चे हुकमी शस्त्र सरकारकडून वापरात येत आहे.
  4. याकाळात पूर्णपणे बंदिस्त झाल्याने कोरोनाच्या दहशतीमुळे जीवनपद्धतीत बराचसा बदल स्वीकारावा लागला.
  5. रोजगार बंद झाल्याने उपजीविकेसाठी घरातूनच छोट्या व्यवसायांची सुरुवात करण्यात सर्वच स्तरातील लोक आघाडीवर राहिले.
  6. या छोट्या व्यवसायांना भवितव्य असेल का ? की जनजीवन पूर्वपदावर आल्यानंतर हे छोटे व्यवसाय गुंडाळून ठेवण्यात येतील ?
  7. ज्याठिकाणी लॉक डाऊन शिथिल करण्यात आलेले आहे त्याठिकाणी जणू काही झालेच नाही या अविर्भावात लोक पुन्हा पूर्वपदावर आल्याने उपजीविकेसाठी सुरू झालेले छोटे व्यवसाय गुंडाळून ठेवण्यात आल्याचे दिसत आहे.

लॉक डाऊनच्या काळात उपजीविकेसाठी ‘वर्क फ्रॉम होम’चा नारा लावत घरातूनच छोट्या व्यवसायांना सुरुवात करण्यात आली होती. जीवघेण्या कोरोना महामारीने माणसाला जगण्यासाठी सध्याच्या जीवनपद्धतीत अमुलाग्र बदल करायला शिकवले. जगायचं असेल तर कोणतेही काम करायला लाजायचं नाही, ही शिकवण अंगीकारत श्रीमंत वर्गातील लोकांनी देखील घरातूनच छोट्या व्यवसायाला सुरुवात केली. सुरुवातीला कौतुकाचा विषय ठरलेले हे छोटे व्यवसाय देशाच्या ‘जीडीपी ग्रोथ’ पर्यंत आणले. मात्र ‘कोरोनाने माणसाला जगायला शिकवले’ असा दिव्य संदेश देणारे हे छोटे व्यवसाय ज्याठिकाणी लॉक डाऊन शिथिल करण्यात आले आहे तिथून गडप झाल्याचे दिसत आहेत. भारतासारख्या १३० कोटी लोकसंख्या असलेल्या विशाल देशाच्या अर्थकारणाला टेकू देणारे हे छोटे व्यवसाय अचानक गडप का होत आहेत ? याचा अभ्यास मात्र कुणालाच करायची आवश्यकता वाटत नाही.

घरातून सुरु झालेल्या या छोट्या व्यवसायात सर्वात जास्त घरगुती महिलांचा सहभाग होता. खाद्यपदार्थांची विक्री, भाजीपाला विक्री, हस्तकलाकृतींची विक्री पासून घरगुती वापरासाठीच्या वस्तूंची विक्री, घरगुती पोळी-भाजी विक्री या अशाप्रकारच्या छोट्या व्यवसायातून घरखर्च भागवीत लॉक डाऊन काळातील उपजीविकेचा प्रश्न तात्पुरत्या स्वरूपात निकाली निघाला हे जरी खरे असले तरी पण यापद्धतीचे व्यवसाय सातत्याने करण्यासाठी जी अंगमेहनत आणि व्यावसायिक दृष्टी लागते त्याचे गृहिणी असलेल्या महिलांमध्ये प्रमाण कमी आढळते. त्यामुळेच जनजीवन पूर्वपदावर आल्यावर हे व्यवसाय बंद होताना दिसत आहेत.

तरुण नवउद्योजकांच्या बाबतीतही यापेक्षा वेगळी स्थिती दिसत नाही. पुरुषवर्गातील नवउद्योजक भलेही अंगमेहनतीच्या कामात बाजी मारेल मात्र व्यावसायिक दृष्टीच्या बाबतीत तो जास्त अपडेट दिसत नाही. बाजारातील चढ-उताराबरोबरच भविष्यातील अडथळ्यांबाबत तो अनभिज्ञ असतो. त्यामुळे वेळप्रसंगी आलेल्या अडचणींवर मात करण्यासाठी छोट्या व्यवसायात गुंतून पडणारी तरुणाई सातत्य नसल्याने अर्थकारणाचा अविभाज्य भाग कसे बनतील ? शेवटी कोरोना महामारीच्या या एक वर्षाच्या काळात आपल्यातील या उणीवा प्रकर्षाने उघड झाल्या असल्या तरी कोरोनाने आपल्या जीवनपद्धतीत जे बदल घडविले आहेत त्याचा अंगीकार करत आपण बदलणे अपेक्षित आहे हे मात्र खरे…!

:- मुकुंद मधुकर हिंगणे.

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.